Tren XIX - albo Sen

Żałość moja długo w noc oczu mi nie dała 

Zamknąć i zemdlonego upokoić ciała ;

Ledwie mię na godzinę przed świtaniem swymi 

Sen leniwy obłapił skrzydły czarnawymi. 

Natenczas mi się matka włamie ukazała,

A na ręku Orszulę moję wdzięczną miała, 

Jaka więc po paciorek do mnie przychodziła, 

Skoro z swego posłania rano się ruszyła. 

Giezłeczko białe na niej, włoski pokręcone,

Twarz rumiana, a oczy ku śmiechu skłonione. 

Patrzę, co dalej będzie, aż matka tak rzecze: 

"Śpisz, Janie? czy cię żałość twoja zwykła piecze?" 

Zatym-em ciężko westchnął i tak mi się zdało, 

Żem się ocknął. - A ona, pomilczawszy mało, 

Znowu mówić poczęła : "Twój nieutolony

Płacz, synu mój, przywiódł mię w te tu wasze strony 

Z krain barzo dalekich, a łzy gorzkie twoje

Przeszły aż i umarłych tajemne pokoje. 

Przyniosłam ci na ręku wdzięczną dziewkę twoją, 

Abyś ją mógł oglądać jeszcze, a tę swoją 

Serdeczną żałość ujął, która tak ujmuje

Sił twoich i tak zdrowie nieznacznie twe psuje, 

Jako ogień suchy knot obraca w perzyny, 

Darmo nie upuszczając namniejszej godziny. 

Czyli nas już umarłe macie za stracone

I którym już na wieki słońce jest zgaszone?

A my, owszem, żywiemy żywot tym ważniejszy, 

Czym nad to grube ciało duch jest szlachetniejszy. 

Ziemia w ziemię się wraca, a duch, z nieba dany, 

Miałby zginąć ani na miejsca swe wezwany?

O to się ty nie frasuj, a wierz niewątpliwie, 

Że twoja namilejsza Orszuleczka żywie.

A tu więc takim ci się kształtem ukazała, 

Jakoby się śmiertelnym oczom poznać dała. 

Ale między anioły i duchy wiecznymi

Jako wdzięczna jutrzenka świeci, a za swymi 

Rodzicami się modli, jako to umiała

Z wami będąc. choć jeszcze słów nie domawiała. 

Jesliżeć też stąd roście żałość, że jej lata 

Pierwej są przyłomione, niżli tego świata 

Rozkoszy zażyć mogła? O biedne i płone 

Rozkoszy wasze, które tak są usadzone,

Że w nich więcej frasunków i żałości więcej! 

Czego ty doznać możesz sam z siebie napręcej! 

Ucieszyłeś się kiedy z dziewki swej tak wiele, 

Żeby pociecha twoja i ono wesele

Mogło porównać z twoim dzisiejszym kłopotem? 

Nie rzeczesz tego, widzę! Także trzymaj o tem, 

Jakoś doznał, ani się frasuj, że tak rana

Twojej ze wszech namilszej dziewce śmierć zesłana! 

Nie od rozkoszyć poszła; poszłać od trudności,

Od pracej, od frasunków, od łez, od żałośni, 

Czego świat ma tak wiele, że by też co było

W tym doczesnym żywocie człowieczeństwu miło, 

Musi smak swój utracić prze wielkość przysady,

A przynamniej prze bojaźń nieuchronnej zdrady. 

Czegóż płaczesz, prze Boga? Czegóż nie zażyła? 

Że sobie swym posagiem pana nie kupiła?

Że przegróżek i cudzych fuków nie słuchała? 

Że boleści w rodzeniu dziatek nie uznała? 

Ani umie powiedzieć, czego jej troskliwa

Matka doszła : co z więtszym utrapieniem bywa, 

Czy je rodzić, czy je grześć? - Takieć pospolicie 

Przysmaki wasze, czym wy sobie świat słodzicie! -

W niebie szczere rozkoszy, a do tego wieczne,

Od wszelakiej przekazy wolne i bezpieczne; 

Tu troski nie panują, tu pracej nie znają,

Tu nieszczęście, tu miejsca przygody nie mają, 

Tu choroby nie najdzie, tu nie masz starości,

Tu śmierć, łzami karmiona, nie ma już wolności. 

Żyjem wiek nieprzeżyty, wiecznej używamy 

Dobrej myśli, przyczyny wszytkich rzeczy znamy. 

Słońce nam zawżdy świeci, dzień nigdy nie schodzi 

Ani za sobą nocy niewidomej wodzi.

Twórcę wszech rzeczy widziem w jego majestacie, 

Czego wy, w ciele będąc, prózno upatrzacie.

Tu w czas obróć swe myśli, a chowaj się na te 

Nieodmienne, synu mój, rozkoszy bogate! 

Doznałeś, co świat umie i jego kochanie;

Lepiej na czym ważniejszym zasadź swe staranie! 

Dziewka twoja dobry los, możesz wierzyć, wzięła, 

A własnie w swoich rzeczach sobie tak poczęta, 

Jako gdy kto, na morze nowo się puściwszy,

A tam niebezpieczeństwo wielkie obaczywszy, 

Woli nazad do brzegu. Drudzy, co podali 

Żagle wiatrom, na ślepe skały powpadali; 

Ten mrozem zwyciężcny, ten od głodu zginął, 

Rzadki, co by do brzegu na desce przypłynął. 

Śmierci zniknąć nie mogła, by też dobrze była 

Onę dawną Sybillę wiekiem swym przeżyła. 

To, co mimo być potym, uprzedzić wolała; 

Tymże mniej tego świata niewczasów doznała, 

Drugie po swych namilszych rodzicach zostają

I ciężkiego siroctwa, nędzne, doznawają. 

Wypchną drugą za męża leda jako z domu, 

A majętność zostanie, sam to Bóg wie komu. 

Biorą drugie i gwałtem, a biorą i swoi,

Ale i w hordach część się wielka ich zostoi,

Gdzie w niewoli pogańskiej i w służbie sromotnej 

Łzy swe piją czekając śmierci wszytkokrotnej.

Tego twej wdzięcznej dziewce bać się już nie trzeba, 

Która w swych młodych leciech wzięta jest do nieba 

Żadnych frasunków tego świata nie doznawszy

Ani grzechem dusze swej drogiej pomazawszy. 

Jej tedy rzeczy, synu - nie masz wątpliwości -

Dobrze poszły, ani stąd używaj żałości! -

Swoje szkody tak szacuj i omyłki swoje, 

Abyś nie przepamiętał, że baczenie twoje

I stateczność jest droższa! W tę bądź przedsię panem, 

Jako się kolwiek czujesz w pociechy obranem. 

Człowiek urodziwszy się zasiadł w prawie takim,

Że ma być jako celem przygodom wszelakim;

Z tego trudno się zdzierać! Pocznimy, co chcemy, 

Jesli po dobrej woli nie pójdziem, musiemy,

A co wszystkich jednako ciśnie, nie wiem, czemu 

Tobie ma być, synu mój, naciężej jednemu. 

Śmiertelna jako i ty twoja dziewka była;

Póki jej zamierzony kres był, póty żyła.

Krótko wprawdzie! ale w tym człowiek nic nie włada, 

A wyrzec też, co lepiej, niełacno przypada.

Skryte są Pańskie sądy; co się Jemu zdało, 

Nalepiej, żeby się też i nam podobało.

Łzy w tej mierze niepłatne; gdy raz dusza ciała 

Odbieży, prózno czekać, by się wrócić miała.

Ale człowiek nie zda się praw szczęściu w tej mierze, 

Że szkody pospolicie tylko przed się bierze,

A tego baczyć nie chce ani mieć w pamięci, 

Co mu też czasem padnie wedle jego chęci. 

Tać jest władza Fortuny, mój namilszy synie, 

Że nie tak uskarżać się, kiedy nam co zginie, 

Jako dziękować trzeba, że wżdam co zostało, 

Bo to wszytko nieszczęście w ręku swoich miało. 

A tak i ty, folgując prawu powszechnemu, 

Zagródź drogę do serca upadkowi swemu

A w to patrzaj, co uszło ręki złej przygody;

Zyskiem człowiek zwać musi, w czym nie popadł szkody

Na koniec, w co się on koszt i ona utrata, 

W co się praca i twoje obróciły lata,

Któreś ty niemal wszytkie strawił nad księgami, 

Mało się bawiąc świata tego zabawami?

Teraz by owoc zbierać swojego szczepienia

I ratować w zachwianiu mdłego przyrodzenia! 

Cieszyłeś przedtym insze w takiejże przygodzie:

I będziesz w cudzej czulszy niżli w swojej szkodzie?

Teraz, mistrzu, sam się lecz! Czas doktór każdemu,

Ale kto pospolitym torem gardzi, temu

Tak póznego lekarstwa czekać nie przystoi! 

Rozumem ma uprzedzić, co insze czas goi.

A czas co ma za fortel? Dawniejsze świeżymi

Przypadkami wybija, czasem weselszymi,

Czasem też z tejże miary; co człowiek z baczeniem

Pierwej, niż przyjdzie, widzi i takim myśleniem

Przeszłych rzeczy nie wściąga, przyszłych upatruje 

I serce na oboję fortunę gotuje.

Tego się, synu, trzymaj, a ludzkie przygody 

Ludzkie noś; jeden jest Pan smutku i nagrody."

Tu zniknęła. - Jam się też ocknął. - Aczciem prawie 

Niepewien, jeslim przez sen słuchał czy na jawie.

Kochanowski, Jan

Do dziewki
Do Gościa
Do gościa (II)
Do Hanny
Do Jakuba
Do Jósta
Do Magdaleny
Do Mikołaja Firleja
Do paniej (I)
Do paniej (II)
Do Pawła
Do Walka
Epitaf[ijum] Kry[sztofowi] ...
Epitafium Hannie Kochanows ...
Epitafium Kosowi
Fraszki nieprzyzwoite
Gdy Polacy w piłke grają
Hymn
Księgi pierwsze - Pieśń I ...
Księgi pierwsze - Pieśń II ...
Księgi pierwsze - Pieśń II ...
Księgi pierwsze - Pieśń IV ...
Księgi pierwsze - Pieśń IX ...
Księgi pierwsze - Pieśń V ...
Księgi pierwsze - Pieśń VI ...
Księgi pierwsze - Pieśń VI ...
Księgi pierwsze - Pieśń VI ...
Księgi pierwsze - Pieśń X ...
Księgi pierwsze - Pieśń XI ...
Księgi pierwsze - Pieśń XI ...
Księgi pierwsze - Pieśń XI ...
Księgi pierwsze - Pieśń XI ...
Księgi pierwsze - Pieśń XI ...
Księgi pierwsze - Pieśń XV ...
Księgi pierwsze - Pieśń XV ...
Księgi pierwsze - Pieśń XV ...
Księgi pierwsze - Pieśń XV ...
Księgi pierwsze - Pieśń XX ...
Księgi pierwsze - Pieśń XX ...
Księgi pierwsze - Pieśń XX ...
Księgi pierwsze - Pieśń XX ...
Księgi pierwsze - Pieśń XX ...
Księgi pierwsze - Pieśń XX ...
Księgi wtóre - Pieśń I
Księgi wtóre - Pieśń II ...
Księgi wtóre - Pieśń III ...
Księgi wtóre - Pieśń IV ...
Księgi wtóre - Pieśń IX ...
Księgi wtóre - Pieśń V
Księgi wtóre - Pieśń VI ...
Księgi wtóre - Pieśń VII ...
Księgi wtóre - Pieśń VIII ...
Księgi wtóre - Pieśń X
Księgi wtóre - Pieśń XI ...
Księgi wtóre - Pieśń XII ...
Księgi wtóre - Pieśń XIII ...
Księgi wtóre - Pieśń XIV ...
Księgi wtóre - Pieśń XIX ...
Księgi wtóre - Pieśń XV ...
Księgi wtóre - Pieśń XVI ...
Księgi wtóre - Pieśń XVII ...
Księgi wtóre - Pieśń XVIII ...
Księgi wtóre - Pieśń XX ...
Księgi wtóre - Pieśń XXI ...
Księgi wtóre - Pieśń XXII ...
Księgi wtóre - Pieśń XXIII ...
Księgi wtóre - Pieśń XXIV ...
Księgi wtóre - Pieśń XXV ...
Modlitwa o deszcz
Muza
Na Barbarę
Na dom w Czarnolesie
Na grzebień
Na hardego
Na Konrata
Na Młodość
Na nabożną
Na nieodpowiednią
Na niesławną
Na pieszczone ziemiany
Na starą
Na swoje księgi
Na utratne
Na Zdrowie
O chmielu
O dobrym panie
O Hannie
O Jędrzeju
O Kachnie
O kocie
O Łazickim a Barzym
O miłości
O rozkoszy
O sobie
O tymże
O zazdrości
O żywocie ludzkim
Ofiara
Raki
Sen
Tren I
Tren II
Tren III
Tren IV
Tren IX
Tren V
Tren VI
Tren VII
Tren VIII
Tren X
Tren XI
Tren XII
Tren XIII
Tren XIV
Tren XIX - albo Sen
Tren XV
Tren XVI
Tren XVII
Tren XVIII
Z Anakreonta (I)
Z Anakreonta (II)
Z Anakreonta (III)